Kunstreisboek Zuid-Holland

Peter Don

Uitg. P.N. van Kempen, hardcover, geillustreerd


Het Kunstreisboek voor Nederland is niet bedoeld als reisgids in de zin van een boek dat de lezer meevoert van gebouw naar gebouw en van de ene plaats naar de andere. De reiziger vindt er geen routebeschrijvingen in, geen wandelingen. Wel kan hij er, voordat hij op pad gaat, onderweg of eenmaal ter plaatse, snel informatie uit putten.
Ter inleiding van de teksten waarin de steden en dorpen en hun belangrijkste bouwwerken worden behandeld, dient een aantal hoofdstukjes verlucht met foto's. De lezer treft in deze hoofdstukjes allereerst een kort algemeen-historisch overzicht aan en vervolgens enkele schetsen van historisch-geografische en architectuurhistorische ontwikkelingen, die voor de provincie in haar geheel typerend of van belang zijn. Hierna volgen de plaatsbeschrijvingen, als in de vorige drukken in alfabetische volgorde. Het is goed hierbij in her oog te houden dat het de plaatsnamen en niet de gemeentenamen zijn waaronder een en ander is beschreven. De kernen Aarlanderveen, Oudshoorn en Zwammerdam bijvoorbeeld zijn onder hun eigen namen en niet onder de gemeentenaam Alphen aan den Rijn opgenomen. Voorts zijn op het platteland gesitueerde gebouwen als molens en boerderijen in de regel beschreven onder de dichtstbijzijnde plaats en dus niet noodzakelijkerwijs altijd onder de plaats waar zij volgens de gemeentelijke indeling toe behoren.

Elke plaatsbeschrijving begint met een eigen inleiding. Deze kan zich beperken tot een korte karakteristiek ter lengte van een zin, soms zelfs nog korter, maar ze kan ook langer zijn in het geval van een om haar karakter en bouwwerken interessanter of belangrijker plaats. In deze inleidingen vindt men behalve de voornaamste historische feiten (stichting, stadsrechten, oorlogshandelingen, economische ontwikkeling, uitbreidingen) ook informatie aangaande de verschijningsvorm van stad of dorp (ligging, stratenpatroon, waterlopen, bebouwing, open ruimten). Historische en geografische gegevens worden zo gecombineerd in een poging het ontstaan en de ontwikkeling van de thans zichtbare structuur, waarin de vervolgens beschreven bouwwerken hun plaats hebben, te beschrijven en te verklaren.

In de inleidingen op de plaatsen die een krachtens de Monumentenwet beschermd stads- of dorpsgezicht rijk zijn, wordt ook aan dit aspect aandacht besteed doordat de belangrijkste kenmerken van het beschermde gebied en de begrenzingen ervan beschreven worden.

Een tekening van de plattegrond is opgenomen bij de grote plaatsen, alsmede bij enkele kleinere die om hun structuur van bijzonder belang zijn. Op de plattegronden is in voorkomende gevallen de begrenzing van het beschermde stads- of dorpsgezicht aangegeven door middel van een 'bolletjeslijn'. De in de tekening aangegeven objecten zijn vrijwel steeds genummerd in de volgorde waarin ze in de beschrijving zijn opgenomen.