Zo gezien

W.G. Overbosch

Gebundelde opstellen

Uitgever: Boekencentrum, hardcover, geïllustreerd, in kartonnen box, 1998, 199 blz.

Willem Gerard (voor zijn goede bekenden Tim) Overbosch werd ge­boren in 1919; hij studeerde theologie in zijn vaderstad Leiden. Zijn loopbaan als hervormd predikant begon hij midden in de oorlog als hulppredikant in Apeldoorn, waarbij het cursuswerk al gauw een be­langrijk accent kreeg; Miskottes Edda en Thora en diens Bijbels abc wa­ren pas verschenen.

Eerste standplaats van ds. Overbosch was de Over-betuwse gemeente Ressen, die in de barre oorlogswinter 1944-'45 maanden lang onder het front kwam te liggen; haar voorganger hield er o.a. de taak aan over een stukgeschoten kerk weer op te bouwen. Dat vormde het be­gin van jarenlange bemoeienis met kerkbouwvraagstukken, culmi­nerend in betrokkenheid bij de restauratie van de Nieuwe Kerk aan de Dam in Amsterdam en het ontwerpen (door architect Karel Sij­mons) van de vermaard geworden Thomaskerk.

Na een korte werkzaamheid in Doetinchem was ds. Overbosch vijf­endertig jaar predikant in de hoofdstad, waar hem het 'cultureel kerkewerk' werd opgedragen, waarvoor K. H. Miskotte de weg had gebaand. Samen met Willem Barnard en Frits Mehrtens hoorde hij naderhand tot het driemanschap, dat in de tweede helft der vijftiger jaren de 'Amsterdamse Nocturnen' verzorgde, waarvan de opzet zo­veel betekend heeft voor de liturgische vernieuwing in de Nederland­se reformatorische kerken.

Tot die vernieuwing heeft ook de oprichting van de Prof. dr. G. van der Leeuw-stichting het nodige bijgedragen, Overbosch' troetelkind. Zij werd in 1954 in het leven geroepen om de erfenis te beheren van de 'te vroeg' overleden Groninger hoogleraar, die o.a: met zijn Wegen en grenzen aandacht gevraagd had voor de hachelijke en op het protes­tantse erf altijd weer verwaarloosde verhouding van kerk en kunst. Met die verhouding is Overbosch intensief bezig geweest; zijn publi­catie van Een Compendium van achtergrondinformatie bij de Gezangen uit het Liedboek voor de Kerken was daarvan enkel een facet.

Na zijn emeritaat in 1984 was hij nog zevenjaar secretaris van het Sa­menwerkingsorgaan voor de Eredienst van de Hervormde en Gere­formeerde kerken en redacteur van zijn tijdschrift Erediensrvaardig.

Zo gezien, gebundelde opstellen vormt een geheel met Zo gezegd, gebun­delde overwegingen.


Zo gezegd

W.G. Overbosch

Uitgever: Boekencentrum, hardcover, geïllustreerd, in kartonnen box, 1998, 224 blz.

In de saamhorige bundels Zo gezegd en Zo gezien heeft de schrijver overwegingen en opstellen (zoals hij ze naar vorm en inhoud onder­scheidde) bijeengebracht, waarin hij de halve eeuw overziet dat hij 'tussen de generaties heeft gestaan'. Daarmee verwijst hij naar het grote goed der traditie: dat mensen een culturele en godsdienstige er­fenis ontvangen, haar een tijdlang beheren en er door gevormd wor­den, om haar vervolgens weer over te dragen aan wie na hen komen. Die opeenvolgende drie geslachten corresponderen, als het goed is, met het geheim van de heilige Naam: de Enige heeft 'de God van Abra­ham, van Izaak en van Jacob' genoemd willen worden.
Tegen die achtergrond maakt ds. W. G. Overbosch duidelijk, dat het verleden wat hem betreft allerminst voorbij is: wezenlijke gebeurlijk­heden hebben toekomst en hoeven zeker niet te vervagen; ze mógen zelfs niet in het vergeetboek raken. In de prediking gaat het dan bij­voorbeeld om de markante betekenis, die de naam 'Israël' heeft gekre­gen; om de opnieuw bepaalde verhouding van Oude en Nieuwe Testament; om de relativering van het dogma. Wat de liturgie betreft is er de ontdekking, dat goed gehanteerde oude vormen verrassend nieuw blijken te zijn; dat er een wedergeboorte heeft plaatsgevonden van het bijbelse gemeentelied; dat wij met kerkgebouwen heel an­ders blijken te kunnen omgaan dan wij gewend waren; dat er, in het algemeen, een toegenomen openheid is ontstaan voor vragen van goede vorm en artisticiteit. 'Als er iets overblijft uit de tweede helft van de 20 e eeuw, zullen daartoe wel zeker een aantal liederen en ge­beden behoren, teksten en melodieën, zoals ze alleen in een Stern­stunde geboren worden.
Boeken, kortom, die er bij stilstaan dat er zich wat het kerkelijk leven betreft in vijftig jaar niet alleen teleurstellende ontwikkelingen heb­ben voorgedaan; wie 'omziet in verwondering' ontdekt ook, dat er niet weinig bemoedigends is gebeurd.
Zo gezegd, gebundelde overwegingen vormt een geheel met Zo gezien, ge­bundelde opstellen.