Venter Fabriqueur Fabrikant, Joodse ondernemingen in Nederland 1796 - 1940

Hetty Berg, Thera Wijsenbeek, Eric Fischer

Uitg. Joods Historisch Museum, softcover, geillustreerd.

Tot de Burgerlijke Gelijkstelling in 1796 golden voor joden economische beperkingen.
Joden mochten vrijwel geen ambachten uitoefenen en geen winkel hebben. Veelal vonden zij een bestaan in de handel; de meesten als venter of marskramer en een enkeling in de internationale handel. Na 1796 drongen joden slechts langzaam door tot andere beroepen. Omdat de joodse spijswetten, sjabbat en joodse feestdagen een snelle integratie in het economisch en maatschappelijk leven van Nederland bemoeilijkten, bleven joden werkzaam in de voor hen traditionele sectoren, zoals de geld- en effectenhandel, drukkerijen, diamantbewerking, textiel, metaal en voeding.
Een typische vorm van joods ondernemerschap bestond echter niet, zo luidt een van de conclusies in dit boek.
De industrialisering in de tweede helft van de negentiende eeuw bood nieuwe mogelijkheden. Sommige joodse ondernemers legden zich toe op het fabriekmatig produceren van artikelen waarin ze tot dan toe handelden. Daarmee verwierven zij aanzien in de Nederlandse samenleving, maar dit hield niet in dat zij als jood werden geaccepteerd door de niet-joodse omgeving. Vasthouden aan joodse tradities bleek tijdens de enorme economische groei moeilijk verenigbaar met een efficiënte bedrijfsvoering. Daardoor nam in de eerste helft van de twintigste eeuw het herkenbaar joodse karakter van de meeste bedrijven steeds verder af.
Met de Duitse bezetting werden bedrijven met een joodse eigenaar in beslag genomen.
Enkele bedrijven zijn na de oorlog onderdeel geworden van grotere, soms multinationale ondernemingen. Hun produkten worden dagelijks door velen gebruikt.