Van Turf en Tabak tot plastic buizen : uit de geschiedenis van de arbeidersbeweging in Steenwijk en omstreken

Ger Harmsen en anderen

UItg. Industriebond FNV en uitgeverij Ariadne, softcover, geillustreerd

2. STEENWIJK IN OUDE TIJDEN
Steenwijk in oude tijden
De vroegste geschiedenis van Steenwijk is nauw verbonden met de bisschop van Utrecht, die naar verondersteld wordt de stad gesticht heeft. In ieder geval had de bisschop in 1141 de beschikkingsmacht over de parochie van Steenwijk. Van hieruit werden verscheidene parochies in Friesland en Drenthe gesticht.

Over oude stadsrechtprivileges zijn geen bijzonderheden bekend. In 1327 bevestigde de bisschop van Utrecht echter de stadsrechten en vrijheden die de schepenen van Steenwijk van zijn voorgangers hadden verkegen.

Steenwijk, aanvankelijk omgeven door een wal, had geen direkte uitvalswegen naar het noorden. In het begin van de 15e eeuw werd rond de stad een gracht gegraven. Er kwamen vier poorten en verbindingswegen naar het noorden.

De zestiende eeuw was vol oorlogsgeweld. In 1523 overvielen de Geldersen de stad en zij legden deze vrijwel geheel in de as. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog, van 18 oktober 1580 tot 23 februari 1581, belegerden ruim 7.000 soldaten onder aanvoering van Rennenberg de stad. Het garnizoen en de burgers, aangevuurd door Johan van den Kornput, wisten evenwel stand te houden. Op 17 november 1582 namen de Spanjaarden de stad in, maar op 5 juli 1592 veroverde prins Maurits Steenwijk terug.
Economisch was Steenwijk al vroeg van betekenis. In 1358 verkreeg de stad het recht om jaarmarkten en een weekmarkt te houden. De markten droegen er toe bij, dat Steenwijk uitgroeide tot een handelscentrum van belang voor het land van Vollenhove, Zuidoost-Friesland en Zuidwest-Drenthe.

Ook de vervening was economisch voor de stad van betekenis. De turf werd in grote hoeveelheden verscheept naar Holland. De Steenwijker AA, die bij Blokzijl in de Zuiderzee uitmondde, was echter moeilijk te bevaren. Daarom werd in de jaren 1626-1632 een nieuwe vaarroute, het Steenwijkerdiep gegraven. Dit kanaal maakte het mogelijk, dat ook grotere schepen via Blokzijl de stad konden bereiken.' Toch bleef Steenwijk een bescheiden stadje in een achtergebleven en arme streek. De gezaghebbende landbouwhistoricus Slicher van Bath constateert met betrekking tot de 17e eeuw: „In het kwartier van Vollenhove is slechts in de stad Steenwijk het gemiddelde burgerlijke vermogen hoger dan 700 gulden, nl. 763 gulden. De stad Steenwijk heeft geen rijke burgers, alleen een talrijke gegoede middenstand."' De rijkdom in de ......................