Van het westelijk front geen nieuws

Erich Maria Remarque

Uitg. Bijleveld, hardcover

.....................de aarde hoort hem zwijgend aan; ze neemt hem op in haar verborgenheid en laat hem weer gaan om opnieuw tien secon­den lang zijn leven te wagen; dan omvat ze hem weer en dik­wijls voor altijd.

Aarde - aarde !

Aarde, met je terreinploöien en gaten en insnijdingen, waarin we kunnen wegkruipen en waarin we dekking kunnen vin­den! Aarde, gij hebt ons, als alles in ons van afschuw in elkaar kromp, als de vernietiging aan alle kanten om ons heen op­spoot, onder het gebrul van de moordende ontploffingen een ontzaglijke rijkdom van nieuw leven doen toevloeien! De ver­dwazing over ons aan flarden gescheurd bestaan week voor de kracht, die gij uitstraalde tot in ons diepste wezen, zodat we ons gered gingen voelen en ons aan u overgaven, angstig ge­lukkig, dat dit alles al achter de rug was, terwijl we ons aan U vastbeten!

Bij het eerste dreunen van de granaten worden we, wat een deel van ons leven betreft, met een ruk duizenden jaren te­ruggeslingerd. Het is het instinct van het dier, dat in ons ont­waakt en ons leidt en beschermt. Het is niet iets bewusts, het werkt veel sneller, veel zekerder, veelonfeilbaarder dan ons bewustzijn. Men kan het niet verklaren. Je loopt en denkt aan niets, - plotseling lig je in een kuil en de granaatscherven vlie­gen over je heen; - maar je kan je niet meer herinneren, dat je de granaat hebt horen aankomen of dat je bedacht hebt, dat je op de grond moest gaan liggen. Als je daarop had moeten wachten, dan zou je al een hoopje naar alle kanten ver­strooid vlees zijn geweest. Het is iets anders geweest: een intuïtief instinct in ons, dat ons naar beneden getrokken en gered heeft, zonder dat we weten hoe. Als dat instinct er niet was, dan zou er van Vlaanderen tot de Vogezen al lang geen mens meer in leven zijn.

We gaan op weg als knorrige of welgemutste soldaten, maar zodra we in de zone zijn gekomen, waar het front begint, zijn we menselijke dieren geworden.