Utrecht door de eeuwen heen

Dr. J.E.A.L. Struick

Uitg. Het Spectrum, hardcover met stofomslag, geillustreerd
stofomslag is beschadigd

In de eeuwen vóór de Christelijke jaartelling stroomde de Rijn langs vele onbedijkte en dikwijls veranderende vertakkingen door ons land. Toen in de laatste van die eeuwen de Romeinen de rivier gingen gebruiken als vaarweg naar de Noordzee, gingen zij de Rijn vanzelfsprekend beschouwen als de rijksgrens, die tevens een natuurlijke verdediging vormde tegen de invallen van de Germaanse barbaren. De voornaamste armen van de grote stroom versterkten zij met enige forten en bij een daarvan maakten zij een oversteekplaats, wellicht een brug, en daarmee was Trajectum, `Treche ontstaan. De schrijver begint daarmee zijn verhaal over de stad die met die andere oversteek, Maastricht, kan bogen op een zeer oude geschiedenis.

Een nieuwe betekenis kreeg de kleine nederzetting toen zij door de komst van Willibrord bisschopsstad werd, een begin dat even bescheiden was en lange tijd even bescheiden bleef als haar ontstaan als Romeinse vesting. Pas wanneer de storm van de Noormanneninvasies is uitgewoed, weet Utrecht van haar gunstige ligging gebruik te maken en wordt een van Nederlands eerste handelssteden. Zij beleefde zelfs haar 'gouden eeuw' (de 14e) lang voordat dit epitheton op de gehele republiek kon worden toegepast. In de 15e eeuw komt de bloei tot stilstand en verkeert geleidelijk in achteruitgang.

De 16e eeuw brengt ook in Utrecht de grote ommekeer op kerkelijk gebied, al is deze hier in een traag tempo verlopen. Sindsdien is de stad niet meer de bestuurszetel van het bisdom, maar wel van een nog zelfstandig gewest. Na afloop van de kortstondige Franse bezetting in de 17e eeuw gaat zij de deftige provinciestad worden en zij blijft dit tot na de Franse tijd. De 19e eeuw schenkt haar weer de rust om zich als bloeiende landstad te ontwikkelen, een basis waarop Utrecht tenslotte in de 20e eeuw de hoofdstad van de niet-Hollandse gewesten genoemd kan worden.

Aldus is in het kort de historie samengevat die in dit boek in levendige taferelen aan de lezer voorbijtrekt. Vele Nederlanders zijn in 'de oude bisschopsstad' min of meer bekend. Daarom zullen de belangstellenden in haar geschiedenis niet enkel onder de inwoners, maar evenzeer onder haar talrijke 'vrienden en bekenden' worden gevonden.