Typografische vormgevingen

Beknopt overzicht van 1443 – 1943 samengesteld door J. Aarden Leeraar N.O. (NI)

Amsterdamsche Grafische School, hardcover, geillustreerd.


VOORWOORD
Het jaar 1940 was voor de boekdrukkunst een jubileumjaar. Men nam aan, dat er toen vijfhonderd jaren waren verloopen sinds de boekdrukkunst was uitgevonden. De tijdsomstandigheden waren toen allerminst geschikt om dit feit eenigszins feestelijk te herdenken. De oorlog, waarin ons land ook thans nog is betrokken, was een belemmering voor elke feestelijkheid.
Mocht men de hoop hebhen gehad dat er spoedig vrede zou zijn om dan het heuglijk feit alsnog te vieren, deze hoop bleek helaas, ijdel te zijn. Thans is het reeds Juni 1943 en terwijl we dit schrijven is de lucht boven Amsterdam vervuld van het geronk der vliegtuigen en barsten de granaten van het luchtafweergeschut met veel geweld uiteen. Met steeds grooter wordende wreedheid heeft de oorlog om zich heengegrepen.
Nog is niet te voorzien wanneer het einde zal komen en wellicht duurt het nog wel zoo lang dat het jubileum van de drukkunst geheel op den achtergrond geraakt. Toch zou het jammer zijn als na vijf eeuwen boekdrukkunst niet even achterom werd gezien en werd vastgesteld wat alzoo is geweest, zij
het dan op bescheiden schaal. Zeker, er verscheen reeds een boekwerk > Vijf eeuwen Boek waarmede werd gepoogd de geschiedenis van het boek vast te leggen. De boekdrukkunst heeft zich echter niet bepaald tot het drukken van alleen boeken.
Zij leverde ook andere drukwerken - die wij thans kennen onder den naam: smoutwerk. Smoutwerk heeft niet zoo' n langen levensduur als boeken. Daardoor moest het telkens weer opnieuw worden aangemaakt. Dat het uiterlijk van dat drukwerk daardoor en als gevolg van veranderde modes, nog al eens verandering onderging, ligt voor de hand. Daarom leek het mij niet ondienstig om een overzicht te geven van verschillende stijlen richtingen of modes, die gedurende die vijf honderd jaren ………… ……………………………. ……………………..

Aanvullend
http://home.hccnet.nl/th.bakker/Amsterdamseschool/kunstnvh.html


De oorsprong van deze typografische stijl lag inderdaad in de wereld der architecten. Met name moet J.L.M. Lauweriks worden genoemd, die ook in de redactie van Wendingen zat en aan wie de eer te beurt viel de omslag voor het eerste nummer te ontwerpen. De typografische stijl die hij vσσr 1916 in Duitsland ontwikkelde, vertoont grote overeenkomst met de typografie van Wendingen en heeft ongetwijfeld Wijdeveld hierbij als voorbeeld gediend. De oosterse invloeden op de vormgeving van Wendingen zijn al ter sprake gekomen, maar op het voor die tijd zeer uitzonderlijke vierkante formaat moet nog worden gewezen. Ondanks alle kritiek verbreidde de zogenaamde 'lijnenrichting', ook wel 'nieuwe richting', 'Wijdeveldse richting' of 'Wendingen-stijl' genoemd, zich zeer snel en werd met name in Amsterdam tot een ware mode. Aarden propageerde de richting op de Amsterdamse Grafische School en Frι Cohen verzorgde bij de Stadsdrukkerij een groot deel van het gemeentedrukwerk in deze stijl. En zelfs binnen de kring der felle tegenstanders van de 'lijnen- richting' had de doorbreking van de klassieke axialiteit door Lauweriks, Wijdeveld en consorten duidelijke invloed.