Sociale symboliek op Nederlandse exlibris

Ph. Van Praag

Uitg. Wereldbibliotheek, softcover, geillustreerd.


Het eerste Nederlandse exlibris dateert uit de zestiende eeuw. Aanvankelijk zijn op de meeste exlibris de voorstellingen van heraldische aard en omdat het familieof geslachtswapen een afdoende aanwijzing van de eigenaar is, vermeldt dit soort exlibris vaak geen naam. Geleidelijk aan - d.w.z. na 1700 - komen er ook andere afbeeldingen: bibliotheek-interieurs, studeerkamers, landschappen, woonhuizen, zinspelingen op naam, beroep of liefhebberij en ook spreuken en slagzinnen.
In vergelijking met landen als Engeland, Frankrijk en Duitsland was het exlibrisgebruik in Nederland bescheiden. De opbloei van her exlibris begon hier pas tegen het einde van de negentiende eeuw; dan verschijnen in ons land ook de eerste publikaties over exlibris.
Het exlibris is een individuele expressie, van de bezitter en van de maker. Is dit niet het geval, dan verkrijgt het het karakter van een prentje zonder meer. Het zijn dan ook juist de individuele karakteristieken die op een exlibris tot uitdrukking komen. Via het exlibris spreekt de bezitter tot de ander; hij doet hem een zakelijke mededeling. De oneindige variatie van vorm en inhoud van dit soort mededelingen is het boeiendste aspect van exlibris.