Samosir de oudbatakse samenleving

Leo Joosten

Uitg. Minderbroeders Kapucijnen, softcover, geillustreerd.


I. 0 TANO BATAK : BATAKLAND
Reisgidsen en kranteartikelen geven de indruk aan de bezoeker van het land van de Bataks op Noord-Sumatra, dat de Bataks bestaan uit volken met precies dezelfde cultuur, dezelfde geschiedenis, taal, godsdienst, kunst enz. Dit is een onvolledig en vooral erg misleidend beeld. Het is wel waar dat deze Batakse volkeren vele gemeenschappelijke kenmerken hebben. Maar de Nederlandse koloniale macht en Islamitische en Christelijke missionarissen hebben dikwijls zeer verschillende invloeden uitgeoefend. Dat is de reden waarom de bestaande verschillen tussen hun verwantschapssystemen en godsdiensten geleidelijk verscherpt zijn. Dit heeft tot gevolg dat hun gemeenschappelijke kenmerken steeds minder duidelijk uitkomen. Wel is er een etnologische eenheid onder alle Bataks. En het gehele Batakse volk bestaat uit een groot aantal wezenlijke (en soms ook denkbeeldige) genealogische eenheden aangeduid door het woord 'marga'.

De Bataklanden liggen in de noordelijke helft van het door de evenaar vrijwel in het midden doorsneden eiland Sumatra van de moderne republiek Indonesië. Het grootste deel van het Batakland is Tapanuli met de oostkust. De oppervlakte is ongeveer anderhalf maal zo groot als Nederland en ongeveer een negende van de gehele oppervlakte van Sumatra.

Nog vele andere volken dan de Bataks leven op het eiland Sumatra, dat het vijfde grootste eiland van de wereld is (1.750 kilometer lang, 400 kilometer breed (breedste punt). De meest bekende zijn de Atjehers, de Gayo's en Alas in het noorden; de matriliniaire Minangkabau, de Kubu en de Lubu in centraal Sumatra; de Abung en de Rejang in het zuiden. De kustgebieden zijn sinds eeuwen bewoond door de Kust-Maleiers die de belangrijkste handelscentra beheerden en zelfs grote en uitgebreide staatjes bezaten. Een duidelijk voorbeeld daarvan was het grote Rijk van Sriwijaya (7e - 13e eeuw voor Christus) met het huidige Palembang als hoofdstad. Het had handelscontacten met Malakka, Java, India, Arabië en China. Het gevolg was dat er een grote variëteit van culturele invloeden op de kustgebieden ontstond sinds zeer vroege tijden.