Rembrandt de etser : Het volledige werk

K.G. Boon

Uitg. Becht, hardcover, geilustreerd

Het komt maar zelden voor in de geschiedenis van de grafiek, dat in een bepaalde eeuw een techniek zo te vereen­zelvigen is met één kunstenaar als de ets in de zeventiende eeuw met Rembrandt. Men denkt als men over het begin van het etsen spreekt bijna altijd aan hem. Toch zijn er in de eerste decennia van die eeuw niet alleen portret­ten, ontelbaar vele bladen gelegenheidsgrafiek en reproducties naar schilderijen in de etstechniek uitgevoerd, maar ook bladen, die op een oorspronkelijke gedachte berusten. Vooral de schilders voelden zich er toe aangetrokken, omdat deze techniek een grote mate van vrijheid en een vlotte voordracht toeliet. Zij konden er plotselinge invallen mee noteren, op dezelfde wijze als zij tot dien in de schetsboeken hun invallen hadden vastgelegd. Voor de meesten onder hen bleven het vluchtige krabbels, een spel van lijnen, dat niet veel verder kwam dan het tekenen met de pen. Het vereiste veel fantasie en vooral doorzettingsvermogen om verder door te dringen in deze techniek. De wereld van de barok, die zozeer op het uiterlijk gericht was, stond bovendien afwijzend tegenover het experi­ment. De exploraties van Hercules Seghers wees zij af. Zelfs aan de pogingen van Elsheimer en Claude Lorrain, die door het gebruik van korte strepen en stippen probeerden los te komen van oppervlakkig neergezette krabbels, werd weinig aandacht geschonken. Alleen door Rembrandts etskunst, die veel dieper ging dan de poëtische evocaties van Elsheimer en Claude, werden de geesten wakker geschud. Men ontwaarde in zijn etsen een spirituele kant en een expressieve kracht, die de grafiek nog nauwelijks had gekend. Eén Hollandse biograaf van de schilders uit de zeventiende eeuw, Arnold Houbraken, schreef in 1718 dat Rembrandt vooral uitmuntte in de 'uitdrukking der gemoedsdriften'; de Franse criticus Roger de Files vatte Rembrandts kunst reeds eerder in 1699 bondiger samen door haar 'tin caractère de vie et de vérité' toe te kennen.

De Europese grafiek kent geen ander kunstenaar bij wie het grafisch scheppen zo'n omvangrijke plaats in­nam als Rembrandt. Het vulde vele uren van zijn overvol bestaan, niet alleen het tekenen en etsen op de plaat, maar ook het drukken, dat voor hem een onmisbaar onderdeel was bij de creatie van de prent. Telkens probeerde hij hiermee variaties aan te brengen en uit de keuze van allerlei verschillend papier, waarvan hij in zijn latere jaren het Aziatische boven alle andere verkoos, blijkt dat het grafisch scheppingsproces voor hem eerst met de voltooiing van de druk haar bekroning vond.
..............................
..............................