Ratten aan 't spit

Dr. J. A. v.d. Hoeven

Uitg. De Standaard, met stofomslag

Op boeiende en amusante wijze geeft de inhoud van dit boek de ervaringen, moeilijkheden, strubbelingen en tegenstrijdigheden weer, die het blanke bestuur met de Kapaukoe's, de papoea-stammen rond de Wisselmeren in het Centrale Bergland heeft opgedaan, ondervonden en weerstreefd. Deze primitieve stammen konden zich moeilijk aanpassen aan de voorschriften en wetten der blanken en leefden nog geheel volgens hun adat.

Hoewel zij zich op een vaak kinderlijke manier onderwierpen aan de wetten die het blanke bestuur hun oplegde en zij gelaten de opgelegde straffen ondergingen, bleef in hen knagen de wrok om de beknotte vrijheid en groeide het innerlijk verzet tegen de inbreuk op hun gewoonterecht. Een 'moord' op een van hun stamgenoten, die volgens de adat noodzakelijk was en dus voor hen de gewoonste zaak ter wereld, maar door het bestuur als 'doodslag' werd berecht, vond herhaaldelijk plaats.

De rebellie of 'oorlogsverklaring' tegen de blanke 'indringers' werd met veel `waina's' (een driftdans) aangekondigd en deed de tegenpartij op haar hoede zijn. De tonawi's, de oudste en wijste mannen der stammen beraamden grootscheepse plannen die volgens hun berekeningen altijd op een geweldige overwinning zouden uitlopen, doch waarvan in de praktijk weinig of niets terechtkwam. Niettemin kostten deze schermutselingen aan weerskanten mensenlevens en ze brachten het bestuur vaak in hachelijke situaties, die zich echter door de primitieve opvattingen der Kapaukoe's meestal in gunstige zin lieten oplossen.

Adembenemend en angstaanjagend voor onze westerse begrippen zijn de 'medische ingrepen' die de heelmeesters der Kapaukoe's op hun stamgenoten uitvoeren en bijna intimiderend zijn de adviezen die zij geven als zij aanwezig zijn bij een operatie, die een medicus op een door een pijl getroffen papoea verricht.

De heroïeke dood van Bunaibo is, in zijn soberheid, indrukwekkend beschreven. Na het lezen van de laatste bladzijde beseft men pas goed hoe veelomvattend de moeilijkheden waren, die overwonnen moesten worden, om deze stammen, die schelpen nog als betaalmiddel bezigen, te cultiveren en om te vormen tot mensen met begrip voor andere normen. Pogingen, die hoe eerlijk gemeend ook, dikwijls op pijnlijke mislukkingen uitliepen door de vaak humoristische wijze waarop de autochtone bevolking reageerde.