Pompeii

haags gemeentemuseum

Uitg. Aurel Bongers Recklinghausen, softcover, geïllustreerd.


CAMP ANIE IN DE OUDHEID
In de Oudheid heette het achterland van de kuststeden aan de Golf van Napels Campania. Pompeii is voor ons van deze steden de bekendste, niet zozeer op grond van het aanzien van de stad in het jaar 79 na Chr. toen zij verwoest werd door een uitbarsting van de Vesuvius, als wel door de tragische wijze waarop zij toen uit de geschiedenis verdween. In de Antieke Wereld is het gebied Campanië geen vaststaand begrip. Het wijzigt in de tijd en ook in de kontekst, waarin het gebruikt werd; overigens is dat heden nog zo. Maar wanneer men van Campanië spreekt is .het toch meestal (en dan ook in de letterlijke betekenis van de latijnse naam) de wijde vlakte tussen de diepingesneden kust waar de bekendste steden gevestigd werden (Cumae, Pozzuoli, Napels, Pompeii en Sorrento) en de niet al te hoge maar steile bergen, die deze vlakte van het Noordwesten tot het Zuid­oosten begrenzen. Een vlakte, die opvalt door haar overdadige vruchtbaarheid. Deze "tuin van Italië" wordt geografisch verdeeld in verschillende streken. Soms hoog gelegen, zoals het gebied van de Vesuvius en de Flegreïsche velden ('met een groep van kleine, uitgebluste vulkanén) die uit het gebied, dat onmiddellijk ten Noorden van Napels ligt, langs de kust als wildgevormde heuvels oprijzen. Soms bepaald door de toevallige loop der meestal waterarme rivieren, die eens door de vlakte v loeiden (Volturno, Clanis, Sebethos, Sarno). Deze verdeling blijft door de geschiedenis heen bestaan.
Het zuidelijkste deel is de vlakte van de Sarno. Zij ontstaat als een inham van de zee, die in het Pleistoceen langzamerhand gevuld wordt met leisteen, en dan daarna langzaam blijft groeien door aanslibbing van de rivier de Sarno en bij tijd en wijle door lavastromen uit de Vesuvius. De Vesuvius scheidt dit deel van Campanië bijna g~heel van de rest van het gebied. Deze vlakte van de Sarno nu - in elk geval het westelijke gedeelte - is het eigenlijke landbouwgebied van Pompeii. Van het bekken van de Sarno, waarin de stad Nuceria ligt, een stad die een gewichtig knooppunt is in de Noord-Zuidverbinding van het schiereiland, komt men door een pas, die in het oostelijk gedeelte van het Vesuviusmassief ligt, in het gebied van Nola, dat volgens de oude tekSten het oostelijke gedeelte van de Campaanse vlakte beheerst; misschien kon men in de oude tijd 09k te water van het westelijk naar het oostelijke gedeelte komen; het schijnt namelijk dat de waterwegen door de vele uitbarstingen van de Vesuvius geheel verlegd zijn. Het centrum van de vlakte, dat ten Noorden van Napels ligt (en dan zich aan de andere zijde van de Volturno tot aan de voet van de Roccamon­fina aan de noordoostelijke grens van Campanië uitstrekt) was het domein van de stad Capua, waarvan het landbezit het oorspronkelijke Campanië in de eigenlijke zin vormde. Wij bezitten vele teksten, die ons inlichten over de oudste bewoners van de Campaanse vlakten. Van griekse en romeinse schrijvers leren wij dat er Ausoniërs, Opiciërs, Grieken, Etrusken en Samnieten wonen voordat, na de - nog van de middelbare school bekende ­nederlaag tegen Rome bij Capua (334 v.Chr.) de in Campanië gelegen steden een statuut opgedrongen kregen, dat na een tijd van halve autonomie de weg effent naar een volledige romanisering in die gebieden, die minder centraal dan Capua gelegen zijn. Romanisering was in de eerste eeuw vóór Christus een feit. De interpretatie echter van de geschriften, die aan het einde van de republiek en onder het Keizerrijk over de oergeschiedenis van een gebied geschreven werden, blijft lastig. Hoe .kan men immers sagen van geschiedver­halen onderscheiden of informatie, waarvan de bron (zoals bij de antieke auteurs ge­bruikelijk), bijna nooit genoemd wordt, chronologisch ordenen? Hoe kan men precies weten over welke gebieden telkens gesproken wordt?