Over de Muur, Oostduitse levensverhalen

Niemoller Joost

Uitg. Bert Bakker, softcover

VOORAF
Bij het voeren van de gesprekken die de basis vormen voor de hier afgedrukte levensverhalen heb ik getracht me terughoudend op te stellen.

Mijn openingsvraag was neutraal: 'Waar bent u geboren en wanneer ?' Als ik tenminste de kans kreeg die vraag te stellen, want sommigen van mijn gesprekspartners waren al lang en breed onderweg voor ik zelfs maar het knopje van mijn bandrecorder had kunnen vinden.

Het was de bedoeling dat mijn gesprekspartners zoveel mogelijk hun éigen verhaal vertelden. In het voeren van discussies waarbij ik als de spreekwoordelijke gesprekspartner uit het Westen op zou moeten treden zag ik geen heil. De nuance waarnaar ik op zoek was zou in dergelijke discussies juist wegvallen. Als mijn gesprekspartners denkbeeldige vertegenwoordigers uit West en Oost in hun hoofd hadden, was dat natuurlijk hun zaak.

De gesprekken werden bijna allemaal in september 1990 gevoerd. Officieel was dat de laatste maand van de DDR, maar feitelijk was het land al opgeheven. Het was een maand uit een jaar waarin de gebeurtenissen de actualiteit van alledag ontstegen. Een hele leefwereld verloor haar vanzelfsprekendheid. Een heel land bevond zich in shocktoestand. Ik was benieuwd naar de argumentaties en gevoelens die juist op dat moment in de context van ieders biografie naar boven borrelden, omdat ik vermoedde dat die een belang voor langere tijd zouden hebben.

Een klein deel van de gesprekken vond plaats in Nederland, een klein deel in West-Berlijn en één gesprek in Hamburg. Het grootste deel werd gevoerd in de toen-nog-DDR, vooral in de steden Berlijn en Leipzig. Bij het vinden van mijn gesprekspartners heb ik me enerzijds laten leiden door bestaande vriendschaps- en kennissenbanden (er vanuitgaande dat dergelijke …...........