Onderdrukking en Verzet, Nederland in oorlogstijd

Uitg. van Loghum Slaterus, Arnhem, J.M. Meulenhoff Amsterdam, 4 banden, hardcover, geillustreerd, zonder jaartal, w.s. jaren veertig.

Band I - 704 blz
Band II - 694 blz
Band III - 830 blz
Band IV - 830 blz

WOORD VOORAF
Vijf bange jaren liggen achter ons, een tijd, waarin ons volk geleden heeft als zelden in zijn historie het geval is geweest, waarin het ten slotte ging om de hoogste inzet voor een staat, – en belangrijker nog – voor een natie: zijn bestaan. Vijf jaren van een strijd op leven en dood, materiëel en geestelijk. Die worsteling verliezen betekende ondergang van ons volk zo goed als van zijn cultuur; zich krommen onder de Duitse soldatenlaars hield in: alles prijsgeven wat het leven in Nederland tot dan de moeite waard had gemaakt. Die strijd winnen betekende meer dan redding van het naakte lijf alleen; zo alleen kon ons volk zich de mogelijkheid voor een nieuwe lichtende toekomst openhouden, zijn bereidheid bewijzen, om die tezamen met andere naties tegemoet te treden.
Vijf jaren liggen achter ons, waarin ons volk tot het uiterste op de proef is gesteld, waarin het voor de keus is geplaatst van zijn of niet zijn. Een proef, een keus, waarop het niet was voorbereid, physiek niet, maar zeker geestelijk niet. Is het wonder, dat het aanvankelijk verdoofd was, versuft, nauwelijks in staat om de weg te zien, die het gaan moest ?


Gelukkig heeft dit gevaarlijk ogenblik in de historie van ons jongste verleden maar kort geduurd. De besten uit ons volk schudden de verdoving van zich af, zij zagen de weg, die het te gaan had, nu weer duidelijk uitgestippeld voor zich. Met de sufheid verdween de aarzeling, verdween de toegevendheid. Geen laf compromis, maar een strijdbare principiële houding werd hun leus. Meer dan hun leus, zij werd hun daad. In deze élite van het verzet kreeg ons volk zijn gidsen, die het door de chaotische verwarring van het heden van toen wilden koersen naar een klare toekomst, kreeg het zijn nieuwe leiders – hoevelen van de ouden van vóór 1940 lieten helaas verstek gaan! – die anders dan het slappe aftreksel van den Führer en zijn trawanten onwrikbaar geloofden in de waarden van de Nederlandse natie en in ruimere zin nog van de Europese cultuur en bereid waren dit geloof te staven met het hoogste, wat zij te geven hadden, hun leven.

Onderdrukking en verzet, twee-eenheid, die het Nederlandse volk vijf jaren heeft moeten en mogen beleven. Twee-eenheid ? Ja, want van het ogenblik af, dat de besten van dit volk waren wakker geworden en zich hadden aangegord voor hun taak, was het één niet meer zonder het andere te denken. Tyrannie en terreur tegen verbeten vrijheidszin, grandioze worsteling, die ten slotte aan het aldoor groeiend legioen van de V de victorie gebracht heeft.
Onderdrukking en verzet, een epos, dat het Nederlandse volk met zijn bloed in de bladzijden zijner historie heeft opgetekend.

Wij hebben het gebeuren van de vijf jaren, die vlak achter ons liggen, willen vastleggen in woord en beeld. Wij hebben dit willen doen voor tijdgenoot en na-
geslacht. Voor den tijdgenoot, omdat wij ervan doordrongen zijn, dat ieder onzer slechts van een klein gedeelte van het grote geheel, dat ons volk heeft doorgemaakt, werkelijk kennis draagt door persoonlijke ervaring. Voor het nageslacht, omdat wij weten, dat 's mensen memorie maar kort is.

De opzet van dit werk dateert reeds uit eind 194o, toen onder schuilnaam de nodige contacten werden gezocht en gevonden. Helaas zijn enkelen, die ons toen hun medewerking toezegden, ons komen te ontvallen.
Niet te voorzien was toen, dat het nog zes jaren zou duren voordat onze verwachtingen in vervulling zouden gaan.

Wij hebben ons best gedaan zo volledig mogelijk te zijn, maar wij zijn ervan overtuigd, dat wij te hoog hebben gegrepen. Wij hebben er naar gestreefd, om sine ira et studio op te tekenen, maar wij zijn ons bewust, dat wij te dicht bij het gebeuren staan om die afstand te kunnen nemen, die alleen de grootst mogelijke waarborg voor een objectieve beschouwing der dingen kan bieden. Wij hebben het woord gegeven aan diegenen, van wie wij redelijkerwijze mochten hopen en verwachten, dat zij de te bewerken materie door en door kenden en tot het herscheppen van het gebeurde in staat waren. Wij hebben hun gevraagd aan hun beschouwingen een vorm te geven, die den lezer in staat zou stellen ze werkelijk te genieten. Wij weten, dat een verzamelwerk als dit grote bezwaren heeft, maar wij weten ook, dat niet van één mens verwacht kan worden, dat hij op korte termijn de kennis en het inzicht verwerft, die hem in staat stellen om een werk als dit alleen te schrijven. Wij staan ten slotte open voor alle opbouwende kritiek, voor alle aanvullingen en verbeteringen, die onze lezers ons willen doen geworden.
Wij hebben derhalve een poging gedaan, om deze bewogen, zware, maar grootse jaren uit de geschiedenis van ons volk vast te leggen. Wij kunnen slechts hopen, dat ons pogen waardering vindt.

Technisch heeft de opzet van dit werk ons grote zorgen gegeven. De omvang van de stof dwong tot decentraliseren, vandaar, dat wij bepaalde personen hebben uitgenodigd als rubriekredacteuren op te treden. Dezen hebben hun taak opgevat, al naar hun persoonlijke aanleg en de aard hunner rubriek. Maar de uiteindelijke beslissing over iedere bijdrage is bij ons gebleven. Wat overigens niet zeggen wil, dat wij ons in elk geval vereenzelvigen met de opvattingen van de schrijvers der verschillende bijdragen. Dat kunnen wij niet en dat willen wij ook niet: het zijn de auteurs, die de verantwoording dragen voor de opzet van hun artikelen, de vragen, die zij hun stof hebben gesteld, de antwoorden, die zij hebben gevonden.

De bedoeling van uitgevers en ons is geweest, dat dit werk leesbaar zou zijn voor iederen Nederlander. Daarom hebben wij gemeend goed te doen aanhalingen uit vreemde talen, met name verordeningen van den bezetter, uitsluitend in het Nederlands te brengen.
Een van de grootste moeilijkheden, die een werk als dit met zich meebrengt, is de verdeling van de stof over de verschillende rubrieken. Zij grijpen dikwijls zo nauw in elkaar, dat herhalingen niet te vermijden waren. Zoveel doenlijk
hebben wij in zulke gevallen aan een onzer medewerkers verzocht de materie
in kwestie wat breder of dieper te behandelen, zodat in andere rubrieken met
een even vermelden kan worden volstaan. Wij zijn er ons overigens van bewust,
dat deze oplossing noch ideaal is, noch altijd geslaagd zal zijn.
Wij hopen, dat onze opzet een betrouwbaar beeld geeft van hetgeen zich in
ons vaderland in tijden van onderdrukking en verzet heeft afgespeeld en eniger-
mate geslaagd mag heten. Wij willen niet eindigen zonder een woord van hartelijke dank aan onze medewerkers die ieder op hun terrein van deskundige
voorlichting hebben willen dienen.