Montaillou

Emmanuel Le Roy Ladurie

Uitg. Bert Bakker, softcover

Inleiding

Wie het boerenleven in de middeleeuwen wil leren kennen kan daarvoor een aantal zeer uitvoerige standaardwerken raadplegen. Wat echter tot op heden ontbrak was een rechtstreekse getuigenis van die toenmalige boeren over hun eigen leven.

Het is een geluk voor ons dat in de veertiende eeuw iemand een groot aantal eenvoudige dorpelingen hun levensverhaal liet vertellen. Voor de betrokkenen zelf waren de omstandigheden waaronder hun relaas werd vastgelegd evenwel verre van aangenaam.
Het betrof hier de inwoners van Montaillou, een klein Pyreneeëndorp in het zuiden van het Occitaanse cultuurgebied. Montaillou lag toentertijd in het graafschap Foix, tegenwoordig in het Franse departement Ariège.

De persoon die dit dorp aan de vergetelheid heeft ontrukt was Jacques Fournier, tussen 1317 en 1326 bisschop van het diocees Pamiers, dat vrijwel het gehele graafschap Foix omvatte. Deze bisschop liep over van geloofsijver en zou later als Benedictus xti in Avignon tot paus gekozen worden. Hij organiseerde in zijn bisdom een genadeloze ketterjacht waarbij hij alle getuigenverklaringen die voor zijn inquisitierechtbank werden afgelegd zorgvuldig liet optekenen.

De gedaagden die door Fournier werden verhoord waren voor het grootste deel boeren uit het bergachtige zuidelijke gedeelte van het graafschap Foix, ook wel Boven-Ariège of Sabarthès geheten. Tijdens de veelal langdurige en altijd nauwgezette verhoren lieten de ondervraagde dorpelingen, die voor bijna een kwart uit het dorp Montaillou kwamen, zich niet alleen uit over hun houding ten aanzien van de katholieke leer, maar gaven zij ook een bijzonder levendig en gedetailleerd beeld van hun dagelijks leven.

Het graafschap Foix was in de vroege middeleeuwen een zelfstandig vorstendom geweest. In de loop van de dertiende en veertiende eeuw echter werd het vorstendom, vanouds geregeerd door het vooraanstaande geslacht van de graven van Foix, langzamerhand een satellietstaat van het machtige Franse koninkrijk. Het uitgestrekte gebied ten noordoosten van Foix, de Languedoc, was al eerder in Frans bezit gekomen.
Montaillou was het laatste dorp waar de kathaarse ketterij actieve ......................