Matisse

Gilles Néret

Uitg. Taschen. hardcover met stofomslag, geillustreerd

Matisse, de dichter van de kleur, en Picasso, de vernietiger van vormen, zijn de twee giganten die de gehele moderne kunst hebben uitgevonden. Picasso omschreef hun relatie ooit als "noordpool en zuidpool".

Het oeuvre van Henri Matisse (1869-1954) is een zinnelijke hymne aan de kleur die hij heeft getemd en beheerst en die tegelijk hard en teer lijkt. Haar laat hij zijn gevoelens over het leven en vrouwen uitdrukken. Kleur is het middel waarmee hij lijn, arabesk, volume, licht, transparantie, reflectie en ruimte beheerst, waarbij hij de grens met de abstractie vaak dicht nadert zonder haar te overschrijden. Deze werkwijze werd door de Amerikaanse expressionisten later weer opgepakt.

Die vrijheid is ook kenmerkend voor de buitengewone betekenis van Matisse voor de moderne kunstgeschiedenis en voor zijn invloed - die niet minder ingrijpend is dan die van zijn beroemde rivaal Pablo Picasso. Ze gaat zelfs nog een stap verder: tot een perfecte synthese van lijn en kleur, waarmee hij de grote Franse schilderkunstige traditie revolutionaire oplossingen toont vanuit een klassiek gezichtspunt. Voor wie zich een beeld wil vormen van deze buitengewone kunstenaar en zijn avontuurlijke ontwikkeling is dit boek tot dusverre de complete en informatiefste bron. Het boek bevat een selectie schilderijen met commentaren die Matisses zoektocht naar evenwicht, puurheid en stil geluk laten zien, te beginnen met de stralende kleuren uit zijn fauvistische periode, via de reizen naar de Oriënt en de geometrische synthese (hij was het die Picasso tot de Afrikaanse kunst bracht toen hij hem zijn eerste masker cadeau deed). Daarna komt hij via de Odalisken tot zijn definitieve triomf: op 8o-jarige leeftijd bedenkt hij de 'gouacheknipsels', die hun hoogtepunt bereiken in zijn boek Jazz en die hem in staat stellen datgene te verwezenlijken waar hij altijd naar heeft gezocht: direct te werken in kleur, zoals een beeldhouwer in steen hakt. Die meesterwerken weerspiegelen zijn "vreugde over de schoonheid van het universum" en tonen ons de stappen naar een nieuw geschapen aards paradijs in de 2 oe eeuw.

De kwaliteit van de afbeeldingen alleen al maakt dit boek tot een standaardwerk. Van Matisse is immers bekend dat zijn schilderijen uitermate moeilijk te reproduceren zijn. Al het werk dat hier is afgebeeld, is zorgvuldig vergeleken met het origineel en gereproduceerd in samenwerking met Claude Duthuit, de kleinzoon van Matisse. En dat is toch het minste wat je mag verwachten als het gaat om het werk van de 'dichter van de kleur'...