Tadeusz Konwicki

Maansopgangen en Maansondergangen

Meulenhoff, softcover.


Van Tadeusz Konwicki (1926) verschenen bij Meulenhoff Modern droomboek en Het Poolse complex en bij Bert Bakker De kleine Apocalyps. De laatste twee titels konden niet in Polen zelf verschijnen, evenmin als Maansopgangen en maansondergangen, zodat Konwicki het besluit nam zijn boeken te publiceren in het onder auspicien van Index on Censorship in Londen opgerichte tijdschrift Zapis.

Hiermee schaarde hij zich bewust bij de 'interne immigranten', de term voor Poolse dissidente schrijvers.
Toen Konwicki in 1981 aan Maansopgangen en maansondergangen begon had hij een duidelijk uitgangspunt: geen fictie schrijven maar zich een jaarlang bezighouden met wat er zich zoal aan onderwerpen aandiende.

Zo ontstond een kaleidoscopisch beeld van de wereld van de romanschrijver Konwicki: zijn jeugd te midden van Joden, Russen, Witrussen, Litouwers en Polen; zijn reizen naar Rusland; zijn verhouding tot de Poolse grootheden Gombrowicz, Iwaszkiewicz en Milosz. Een kwart van het boek wordt in beslag genomen door fragmenten uit wat zijn tweede roman had moeten worden, die echter in 1948-'49 niet kon worden gepubliceerd.

De hoofdpersoon Teodor heeft net als Konwicki tijdens de oorlog tegen de bolsjewieken gevochten en wordt gekweld door gewetensproblemen en een gevoel van zinloosheid: hij blijft loyaal met de nieuwe machthebbers maar zijn problemen worden er niet minder om. De ellende van de Poolse volksverhuizing, de verpoolsing van Silezie en de conflict en tussen de kleine communistische minderheid en de rest van de bevolking worden zo openhartig beschreven dat het niet verwonderlijk is dat het boek destijds werd verboden. Maansopgangen en maansondergangen bevat nauwelijks commentaar op actuele politieke gebeurtenissen in 1981 - Konwicki voelt zich weinig geinspireerd door de werkelijkheid - maar het Poolse verleden is er in de vorm van de onvoltooide roman indringend in aanwezlg.