Holle Boomstammen, de historische mythen van Nederland, ontleend aan Frans Vlaanderen

Albert Delahaye

Copyright A. Delahaye, Tournehem/Zundert, hardcover, geillustreerd.
naam op titelblad, laatste blz met errata doorgestreept

Inleiding

Toen ik in 1946 benoemd werd tot wetenschappelijk archiefambtenaar van de gemeente Nijmegen, stortte ik mij met jeugdig enthousiasme op de bestudering van de stadsgeschiede­nis. Na enige tijd kreeg ik bedenkingen over de gangbare historische literatuur van de stad, speciaal ten aanzien van het Karolingische paleis, dat er door Karel de Grote zou zijn gebouwd, als residentie zou zijn gebruikt door de Karolingers, de Duitse keizers en koningen, en waarvan aangenomen werd dat het na een periode van verwoesting en verval door keizer Frederik Barbarossa in het jaar 1155 werd hersteld. Het was een schijnbaar aannemelijk verhaal, weliswaar afgebroken door de verwoesting van de residentie tussen 1046 en 1155, wier historische kontinuïteit er toch leek te zijn door de restauratie van Frederik Barbarossa.

Het eerste wormpje van twijfel, dat begon te knagen, bestond uit een onbevredigende aanblik van de stedebouwkundige ontwikkeling. Indien het Karolingische paleis sinds het jaar 777, wat algemeen werd aangenomen, op het Valkhof had gestaan, dringen zich namelijk de vragen op:

1. waarom is dat paleis dan niet het middelpunt gaan vormen van de stad, wat men bij alle andere Karolingische residenties ziet;

2. waarom zijn de stad en de plaats van de residentie niet aan elkaar gegroeid, daar de hofhouding en de dienstbaren zich bij voorkeur rondom het paleis schaarden en de wissel­werking tussen residentie en stad bevorderd zou moeten hebben dat deze planologisch tot elkander kwamen;

3. juist op het Valkhof, een zogenaamd keizerlijk domein met een paleis waar toch zeker een strikte reservatie van kracht was, treffen wij de eerste kerk en het eerste kerkhof van Nijmegen aan;

4. zodat de gehele situatie in de verhouding tussen de oude stad aan de lage Waaloever en de hoge heuvel van het Valkhof misschien een geheel andere chronologie heeft. Bovendien doet zij typisch Duits aan en in het geheel niet Karolingisch. In feite was dit geen zuiver historisch argument, al leidde het wel tot het begin van de serieuze twijfel.

Vanzelfsprekend stoot men bij een ernstig onderzoek over Nijmegen en het mogelijke verband met Karel de Grote vrij vlug op de stad Noyon. Te Noyon, in de oude Latijnse teksten uiteraard Noviomagus geheten, werd Karel de Grote in het jaar 768 tot koning van de Franken gekroond. Verschillende teksten noemen die stad "zijn zetel". En in Nijmegen zou hij zijn residentie Noviomagus hebben gehad! Dan begint men rode oortjes te krijgen van spanning, al denkt men misschien nog nergens aan. Maar ineens kwam de klap! Bij het nalopen van de feiten over Nijmegen en over Noyon drong zich het resultaat naar voren, dat de twee steden beweren in precies dezelfde jaren door de Noormannen te zijn bezocht. Aanvankelijk zag ik er een merkwaardig toeval in, totdat nader onderzoek de zaak nóg intrigerender maakte toen bleek, dat de Nederlandse en Duitse historici precies dezelfde teksten van dezelfde schrijvers met dezelfde feiten uit dezelfde jaren op Nijmegen toepassen, die de Fransen op Noyon begrijpen. Het is geen mooie zin, maar het .gehamer op "dezelfde" maakt de verwarring tussen Noyon en Nijmegen wel evident. Een kind van de lagere school kan dan de konklusie trekken, dat er iets héél erg fout moet zitten in de geschiedenis van een .........................................