Het Spinozisme van Dr. J.D. Bierens de Haan

Dr. J.G. van der Bend

Uitg. Wolters-Noordhoff, softcover

OVER HET BOEK:
Bierens de Haan is naast Heijmans de meest originele Nederlandse denker uit de eerste veertig jaren van deze eeuw. Hij heeft een filosofisch systeem opgebouwd, waarin invloeden van Plato, Spinoza, Kant en het Duitse idealisme zijn aan te wijzen.
Aan de hand van de publikaties, in het bijzonder ook van de artikeIen, die Bierens de Haan in verschillende tijdschriften plaatste, volgt de auteur de Wijsgerige ontwikkeling van Bierens de Haan. In zijn jonge jaren stond de psychische ervaring (emotie en intuitie) voor hem centraal. Van deze ervaring uit werd aan ethische, esthetische en religieuze gedachten gestalte gegeven. Intensieve Kant-studie, waarbij Kant in idealistische zin werd geinterpreteerd, gaf een idealistische basis aan het denken van Bierens de Haan: het fenomenale bewustzijn van de mens is verschijningsvorm van het metafysische Denken, de Idee.
Tegelijk met het groeiend inzicht, dat de hele bestaande werkelijkheid het spiegelbeeld, het negativum is van de metafysische Idee, zocht Bierens de Haan uitgaande van ethisch-religieuze gedachten (het conatus-begrip) naar nauwere aansluiting bij Spinoza ook ten aanzien van de wereldleer. Hij beschouwde Spinoza als voorloper van het idealisme, dat in Hegel, Fichte en Schelling een voorlopig hoogtepunt zou bereiken. Bierens de Haan kenschetste in zijn latere leven zijn eigen wijsbegeerte als een vernieuwd en verruimd Spinozisme.
In dit boek wordt aangetoond op welke punten Spinoza zelf aanleiding heeft gegeven tot idealistische interpretatie en op welke wijze Bierens de Haan hiervan gebruik makend zijn idealistisch Spinozisme tot een geheel eigen stelsel heeft gemaakt.