HET OOG VAN DE WERELD

Frans Smit

Uitg. De Ster, softcover

In de Gouden Eeuw was Nederland als klein maar belangrijk orgaan in het grote wereldlichaam het oog van de wereld. Als zodanig had dit land een speciale taak te verrichten, die geheel in het teken van de tijdgeest stond. Frans Smit heeft in dit boek van deze aan de volksgeest gegeven taak een analyse gemaakt. Zijn spiritueel georiënteerde geschiedschrijving voert de lezer eerst terug naar de late Middeleeuwen, naar de toenmalige impuls vanuit Nederland voor de aanbrekende Nieuwe Tijd, het tijdvak van de bewustzijnsziel. Vanuit die optiek wordt de betekenis van het land van de Zwaanridder, beter bekend als Lohengrin, behandeld aan de hand van de voor Europa zo belangrijke spirituele, sociale en pedagogische ver­nieuwingsarbeid van de beweging van de Moderne Devotie. Aansluitend daarop worden de twee prominente Nederlandse pioniers van het ontwa­kend bewustzijn, Erasmus en Coornhert, belicht.

De Gouden Eeuw, het tijdvak waar de Nederlandse geschiedenis om scharniert, maakte van ons land een 'ogen-land'. De blik werd naar buiten, op de wereld gericht: de wereldhandel kwam tot bloei; belangrijke wetenschappelijke ontdekkingen, de telescoop en microscoop als ver­lenging of verfijning van het oog werden gedaan; de Hollands wereldbe­roemd geworden schildersschool ontwikkelde een nieuwe vorm van realisme, dat door Vermeer en Rembrandt op grandioze wijze werd verdiept.

Ook nam Nederland als eerste uit een ideaal geboren staat, vele buiten­landers op en weerspiegelde zo, als een oog, de wereld in het klein. Toonaangevende figuren konden in een relatief tolerant klimaat hun arbeid verrichten: Descartes, Spinoza en Comenius. Bovendien was Nederland in de Gouden Eeuw een transitoland voor geestelijke stromingen uit Midden-Europa, zoals die van Jakob Böhme en de Rozenkruisers.

Het boek blijft niet bij het verleden stil staan. Aan de hand van de sage van de Vliegende Hollander wordt de vraag gesteld in hoeverre de Nederlandse volksgeest nu onder de vleugelen van de tijdgeest een opdracht heeft te vervullen.