Het gebruik van de mens

Aleksandar Tisma

Uitg. Meulenhoff, softcover.

De Joegoslavische schrijver Aleksandar Tisma, geboren in 1924 in Novi Sad (een Servische stad met een Hongaars, en voor de oorlog ook een joods en een Duits bevolkingsdeel), behoort met Konrád, Kundera en Danilo Kis tot de grote hedendaagse schrijvers uit het hart van Europa. Het gebruik van de mens (1976), de eerste roman van Tisma die in Neder­landse vertaling verschijnt, speelt zich af in dat onaanzienlijke hoekje van Europa waar de schrijver werd geboren en het grootste deel van zijn leven heeft gewoond en gewerkt. Tijd van handeling: de twee decennia voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog.

In een nuchtere, realistische stijl, maar met een enorme bezetenheid beschrijft Tisma de lotgevallen van weinig heroïsche figuren. Een vader, aanvankelijk fel anti-Duits, collaboreert met Duitse officieren in bezet Belgrado. Zoon Sredoje raakt bevriend met een Duitse officier en komt toevallig bij de partizanen terecht. Vera, de meest 'gebruikte' persoon in de roman, wordt 'Feldhure' en weet zo het dodenkamp te overleven. Vera's relaas vanaf de dag dat ze naar Auschwitz werd gedeporteerd tot de dag van haar terugkeer is een van de meest realistische en ontzettende beschrijvingen van nazi-kampen die de literatuur tot dusver heeft opgele­verd.