Het einde van een tijdperk

130 jaar persoonlijke belevenissen van Nederlandse missionarissen

Samengesteld door Marga Kerklaan

Uitgever: Ambo, softcover, geillustreerd

vooraf
De basis van dit boek vormen honderdtachtig min of meer uitvoerige levensbeschrij­vingen van drie generaties missionarissen en familieleden. Die kreeg ik na een oproep in de programmabladen van de KRO en diverse missieperiodieken. De aanlei­ding was om, nu het nog kan, die 'roemruchte' tijd eens te beschrijven van onderaf, door mensen die het allemaal zelf hebben beleefd en geleefd, missionarissen zowel als familieleden.

'Hoe ging dat bij u?' vroeg ik. Missionarissen en familieleden zijn spontaan gaan zitten en hebben hun leven de revue laten passeren. Daarbij stuurden ze complete briefwisselingen tussen ouders en hun kinderen op het seminarie of in de missie. Er waren dagboeken, scripties, dissertaties en foto's. Dit alles heb ik aangevuld met veertig uitvoerige interviews. Het gaat hier dus om schriftelijk of mondeling overge­leverde, persoonlijke belevenissen van mensen die in de afgelopen eeuw van katho­liek Nederland een 'missievolk' maakten.

Op het hoogtepunt van de bloeiperiode - 1963 - was er op elke negen missionaris­sen die wereldwijd aan het werk waren, één Nederlander, en dat terwijl Nederland nog een 'protestantse natie' heette. Daarmee was Nederland het land dat relatief het grootste aantal missionarissen uitzond, paters, broeders en zusters. Rond de eeuw­wisseling zullen ze - op een enkele witte raaf na - zijn uitgestorven. Ook in deze ontwikkelingen loopt Nederland voorop: tussen 1966 en 1970 was het verloop het grootst. Van de negenduizend Nederlanders die in 1963 verspreid over de hele wereld als missionaris aan het werk waren, waren er eind 1990 nog geen drieduizend over. Hun gemiddelde leeftijd ligt (ver) boven de 65.

De geschiedenis van het in dit boek beschreven tijdperk loopt parallel aan de geschiedenis van de kolonisering van 'donker' Afrika. Het ontdekken van dit tot dan toe voor Europeanen onbekende gebied heeft de stoot gegeven tot grotere activiteiten van zending en missie. Dat tijdperk begint rond 1860, toen Franse seculiere missio­narissen op Zanzibar landden en daar een missie stichtten. Later namen de paters van de Heilige Geest die over; zij verplaatsten hun hoofdpost in 1868 naar Bagamoyo, een kustplaats in het huidige Tanzania. Bagamoyo werd hierdoor in zekere zin de moedermissie van het betreffende gebied. Omstreeks diezelfde tijd verhief de Schotse zendeling David Lingstone zijn stem tegen de slavernij in dat nog onbekende deel van Afrika.

Afrika heeft altijd - en zeker in de propaganda - bijna onevenredig sterk in de belangstelling gestaan. Verhoudingsgewijs is het aantal brieven van missionarissen die in Afrika hebben gewerkt, dan ook het grootst. In 1860 werkten er al Nederlandse missionarissen in China en de eigen Oost- en Westindische kolonieën, maar de groei zette pas na 1860 door. Tussen 1854 en 1860 vertrokken 42 priester-missionarissen uit Nederland. Tien jaar later was dat getal meer dan verdubbeld en het aantal groeide gestaag tot 341 in 1910.