Het Beeld Buiten : Vier eeuwen tuinsculptuur in Nederland

Erik de Jong en Claudia Schellekens

Uitg. Hannema de Struers Fundatie, softcover, geillustreerd

`Hof-Cieraeden'
Een geschiedenis van het Nederlandse tuinbeeld
In het Van Dale-woordenboek wordt het woord tuinbeeld simpelweg omschreven
als een in een tuin opgesteld beeld'. Deze definitie suggereert dat tuinbeelden onlosmakelijk verbonden zijn met de tuin of de landschappelijke omgeving waarin ze staan.
Of stonden, want veel tuinbeelden hebben hun originele context al lang verloren.
Net als andere roerende goederen zijn ze in de geschiedenis herhaaldelijk verplaatst, geveild, verkocht. Mochten ze nog op hun originele locatie staan, dan heeft de omgeving zich vaak dusdanig veranderd dat ook het beeld een andere betekenis heeft gekregen.

Er zijn vele voorbeelden te geven van zeventiende- en achttiendeeeuws beeldhouwwerk dat bij de wisseling van de stijl van een tuin, bijvoorbeeld van een geometrische naar een landschappelijke aanleg, een wat verloren, afwezig bestaan is gaan leiden. Dat maakt overigens het tuinbeeld niet minder interessant.

Waar de tuin een tijdelijk, 'efemeer' produkt is, dat zelden in de originele staat aan ons wordt overgeleverd, vertegenwoordigt het tuinbeeld de meer 'harde', onvergankelijke elementen van de vaak verdwenen tuin. Het treedt op als getuige van een verloren wereld. Ook verliezen steeds meer tuinbeelden hun context omdat ze vanwege zure regen, hun kwetsbaarheid voor vandalisme en/of grote kunstzinnige waarde elders, vaak binnenshuis, worden opgesteld.

Niet alle beelden die in een tuin staan, zijn gemaakt als tuinbeeld. Verschillende sculpturen uit de klassieke oudheid bijvoorbeeld, kregen in de zeventiende en achttiende eeuw een plaats in de tuin. Soms gebeurde dat ook met `moderne' beeldhouwwerken, die daarmee de status van tuinbeeld verwierven, terwijl ze oorspronkelijk voor een interieur waren vervaardigd.

In deze tekst verstaan we onder een tuinbeeld in eerste instantie een siervaas, een fonteinbeeld, een vrijstaand beeld of een buste die vervaardigd werden om in een tuin geplaatst te worden. Maar ook het klassieke beeld van Hercules uit het bezit van de laat zeventiende- en vroeg achttiende-eeuwse verzamelaar Gerard van Papenbroeck is door ons opgenomen omdat het, in tegenstelling tot andere collecties antieke sculptuur in Nederland, een plaats kreeg op de buitenplaats Papenburgh, waar het met moderne tuinbeelden een geheel vormde.

Ook de marmeren portretbuste van Willem de Zwijger uit het atelier van de zeventiendeeeuwse beeldhouwer Rombout Verhulst is niet als tuinbeeld vervaardigd, het vertoont evenwel sporen van weersinvloeden die er op zouden kunnen duiden dat het ........................