Helden als gemeenschap in vroeger eeuwen van de oudste tijd tot aan de oorlog van 1914-1918

Oomen, H. / Verwoerd, C.

Uitg. Helden Panningen, hardcover, geillustreerd
Lichte beschadigingen band

DE OUDE HEER „HELDEN"
300 Jaar geleden : zelfstandige heerlijkheid
Bekend mag worden verondersteld, dat de oudste oorkonde, waarin de naam Helden voorkomt in 1144 gedateerd is. En als je dan als dorp al met een naam begiftigd bent, besta je zeker al een hele tijd. Mag men nu zeggen 300 jaar gemeente ? Het is wel een beetje moeilijk. Wat is eigenlijk een gemeente ? Heden ten dage zou je het kunnen omschrijven als een territoriaal afgebakend gebied binnen een staat, met een door de inwoners volgens algemeen kiesrecht gekozen gemeenteraad en een door de kroon benoemde burgemeester. Deze heeft een zekere bestuurautonomie binnen de grenzen door de Gemeentewet van 1851 bepaald. Men zou er misschien aan toe kunnen voegen: „in zoverre die macht in feiten niet door het centrale bestuursapparaat is beknot".

Dit alles is vrij nieuw. De ordening zoals we die nu kennen draagt sterk het stempel van de franse overheersing op het einde van de 18e en in het begin van de 19e eeuw.
Ook eerder werd het woord gemeente (gemeynte) wel gebruikt. Dat betekende dan toch wel in hoofdzaak „gemeenschap", „de gronden die men in gemeenschappelijk eigendom heeft", „gemeenschapsbezit". Ik vermoed dat daarmee nog de uitdrukking mee heeft te maken, welke ik vroeger wel gehoord heb: veroeht, de gemintj op", tot kinderen die men buiten de deur wilde hebben. Deze gronden zijn later als gemeentegrond in handen van de tegenwoordige gemeenten gekomen ofwel ze zijn op allerlei manieren aan particulieren vervallen. In de streek, waar ik woon zijn nu nog gronden die eigendom van bepaalde boeren zijn geworden simpelweg omdat die families ze generaties lang in gebruik hebben gehad, zonder dat een eigendomsbewijs kan worden overgelegd.

Hoe nu de gemeenten zoals we ze nu kennen in oorsprong territoriaal bepaald zijn is erg moeilijk uit te maken. Het zal wel te maken hebben met dat geleidelijk verworven gemeenschappelijk bezit, maar ook met de groeiende macht van de adel en van allerlei grotere en kleinere elkander bestrijdende en hun gebied uitbreidende landsheren.

Voor wat Helden betreft zou men kunnen uitgaan van de op heden bestaande grenzen en dan proberen naar het verleden toe te werken.
Uit de archieven zou nog wel veel te putten zijn, maar daar zit ik te ver vandaan om er mee te kunnen werken.

De zuidelijke en westelijke grens van Helden is duidelijk geheel kunstmatig en in de 19e eeuw vastgelegd zoals ze nu is. Ze volgt geheel de grenzen van de in de 19e eeuw gegraven kanalen, het afwateringskanaal en de Helenavaart. Toevalligerwijze kwamen die juist te liggen in het gebied waar sedert eeuwen zo ongeveer de grenzen van Helden waren geweest, en men besloot toen maar om ze als definitieve grenzen te bezigen. Zo werd een deel van Helden net over de brug op de weg naar ..........................