Geloof voor de toekomst

Jan Amos Comenius

Otto Riedel

Uitg. Boekencentrum, softcover, illustraties.

De schrijver, ds. Otto Riedel, biedt met dit boek een biografische roman aan waarin hij fragmenten geeft uit het leven en de werken van de Tsjechische pedagoog en geleerde Jan Amos Comenius (1592-1670).
In zes hoofdstukken wordt ons telkens een blik gegeven op een bepaalde episode, aanvangende bij de tienjarige Jan Komensky aan het graf van zijn vader, terwijl aan het slot de onthoofding van de 'profeet' Mikulas Drabik vermeld wordt, bij wiens dood men tevens de geschriften van de geleerde Comenius aan de vergetelheid dacht over te leveren.

De auteur van dit boek beschrijft tegen de achtergrond van de bonte geschiedkundige gebeurtenissen de kronkelende en moeitevolle wegen, die Jan Amos Comenius te gaan had; als student in Herborn en Heidelberg, als predikant en leraar van de Broederuniteit in Prerov en Fulnek, als Senior en later als bisschop in Leszno. De reizen van de pedagoog naar Engeland en Zweden worden beschreven en zijn werkzaamheden voor het samenstellen van schoolboeken en voor de reorganisatie van het onderwijs. Veel teleurstellingen en tal van afgunstigen en vijanden, die Comenius onschadelijk wilden maken, ontnamen hem vaak de moed. Tijdens de Zweeds-Poolse oorlog in 1656 uit het verwoeste Leszno gevlucht, leefde Comenius daarna tot zijn dood in Amsterdam.

Deze universele geleerde, die een diepe vroomheid paarde aan een op het praktische leven gerichte ruime blik, wortelde in de traditie van de Broederkerk. Hij werkte voor vrede tussen de kerken en de volken, voor een algehele schoolhervorming en voor een taalmethodiek, die het ook kinderen uit de armere lagen van de bevolking mogelijk moest maken, zich net zo te ontwikkelen als kinderen van welgestelde ouders. 'Allen' moesten 'alles' leren.

Het wordt duidelijk, hoe deze man, die gegrepen was door zijn opvoedkundige ideeen, tussen de fronten gehavend werd. Tegenover hem standen het leger van onverschilligen, van vijandig gezinden, die bang waren voor hun eigen aanzien, en van op oorlog belusten, die met onverdraagzaamheid, moord en honger zijn werk teniet dreigden te doen.