Foto in vorm

Grafisch Nederland 1984


Anderhalve eeuw geleden of daaromtrent werd de fotografie uitgevonden. De geschiedschrijving daarvan begint met het verhaal over chemische experimenten met lichtgevoelige stoffen. Internationaal is er langdurig en verbeten gevochten om de vele, uiteenlopende problemen op te lossen, die de nieuwe vinding bleek op te leveren voordat zij haar huidige vorm van technische perfectie tenslotte bereikte.
Maar weinigen zullen bedenken, dat de verschijning van een boek dat de fotografie in haar relatie tot vormgeving tot thema heeft, in feite de bevestiging vormt van een nog niet zo heel oude pacificatie tussen het edele ambacht der drukkers en zetters en de technische manipulaties der fotografen.
De drukkunst staat sinds haar oorsprong voor de vermenigvuldiging van tekens, van vormen met een betekenis. Letters en woorden staan voor iets anders dan zichzelf; ze zijn geladen met betekenis. Daartegenover staat de fotografie die in haar oorsprong een afbeelding van de werkelijkheid beoogt. Een foto is in beginsel een enkelvoudig feit, terwijl de letters, de woorden een gedachte behelzen.
Deze onheuse versimpeling van het contrast geeft enigszins de afstand aan tussen het boek, het oude, onmiskenbare cultuurprodukt en de foto, het resultaat van chemisch-technische prestaties.
Deze situatie is inmiddels grondig gewijzigd. Onze cultuur is oneindig veel visueler geworden, veel meer op beeldinformatie gericht dan vroeger. Toch bepaalt dit op zichzelf niet de waarde van de fotografie.Door de technische ontwikkelingen is zij voor de massa bereikbaar geworden, maar daarnaast is zij aan de techniek ontstegen: een goede foto is niet alleen het 'domme' resultaat van belichten, maar vooral ook van zien, van bewust waarnemen, van visie.
Een foto wordt evenals het werk van een schrijver gemaakt door een zoekend oog, door een waarnemer die iets te melden heeft. Fotografen, kunstenaars die met ruimte, licht en tijd werken, hebben samen met nieuwe specialisten in de drukkerswereld, zoals clichemakers en lithografen, de fotografie haar eigen plaats gegeven in het boek, ja, ze hebben zelfs geheel nieuwe soorten boeken gecreeerd.
Zo zijn typografie en fotografie tenslotte toch zusters geworden.