Eros en cultuur

Herbert Marcuse

Uitg. Bijleveld, softcover

Uitgangspunt voor deze studie is de these van Freud dat de beschaving berust op blijvende onderdrukking van de menselijke driften, methodische opoffering en omschakeling van de libido, m.a.w. op een rigoreuze restrictie van het gustprincipe'.
Volgens Freud is de geschiedenis van de mens ook de geschiedenis van zijn onderdrukking. De cultuur perkt niet alleen zijn maatschappelijk maar ook zijn biologisch bestaan in. Wanneer men de oerdriften van de mens vrij liet zouden ze elke vorm van samenleven onmogelijk maken ; de ongebreidelde Eros is even fataal als zijn dodelijke tegenspeler Thanatos.

Marcuse baseert zich bij zijn onderzoek van deze stelling op aspecten van Freuds eigen denken waarin aanknopingspunten liggen om een definitieve samenhang van beschaving met onderdrukking te weerleggen, en op de mogelijkheid dat de verworvenheden van de repressieve beschaving zelf de voorwaarden scheppen voor een geleidelijke opheffing van de onderdrukking.

Is de koppeling overheersing, verdringing, vooruitgang onvermijdelijk? Wat zijn de psychologische en sociologische implicaties van repressie? Waartoe leidt de gevaarlijke versterking van de vernietigingsdrang? Hoe ligt de verhouding tussen individuele vrijheid en collectief belang? Is een nieuwe, vrije beschaving zonder uitbuiting, geweld en manipulatie denkbaar?
In Eros en cultuur, een stuk vitale filosofie van ongemene dynamiek en originaliteit, vindt men het theoretisch fundament voor Marcuse's latere publikaties; het maakt de achtergrond en de portee van zijn maatschappijkritiek pas duidelijk.