Einstein en het heelal

Nigel Calder

Uitg. Sesam, hardcover, geillustreerd

1. Kosmische wervelwind
De zwaartekracht en supersnelle beweging beïnvloeden uw visie op de wereld. De Algemene Relativiteitstheorie houdt zich bezig met de zwaartekracht. De Speciale Relativiteitstheorie houdt zich bezig met supersnelle beweging. Verschijnselen veranderen, maar de natuurkundewetten niet. Het zoeken naar een zwart gat toont de toepassing van Einsteins ideeën.

Melkwegstelsel, sterren, planeten en nu ook ruimteschepen schieten door het heelal en we merken dat de tijd verstrijkt aan de positieverandering van de hemellichamen. De zon bijvoorbeeld lijkt elke dag langs de hemel te trekken omdat de aarde zelf draait. Van zulke veranderingen in wat we dichtbij en ver weg waarnemen hangen de menselijke opvattingen over ruimte, tijd en beweging af.

Albert Einstein bracht een totale ommekeer teweeg in die opvattingen over ruimte, tijd en beweging. Daarmee loste hij verschillende kosmische raadsels op en herschreef hij de theorie van de zwaartekracht. Zijn vergelijkingen waren de voorlopers van onze eeuw van kernenergie, ruimtevluchten, radar, laserstralen en atoomklokken. Einstein wees op tot nu toe nog niet gerealiseerde mogelijkheden om boven de tijd uit te stijgen. En hij stelde regels op die de geschiedenis en het lot van het totale heelal beheersten. De geneticus J. B. S. Haldane noemde Einstein 'de grootste Jood sinds Jezus'. Maar het doel van mijn boek is verklaring, geen heldenverering. Het bedroefde Einstein buitengewoon, dat hij bewierookt werd door mensen, die niet de moeite genomen hadden zich te verdiepen in wat hij werkelijk gezegd had. 'Zijn zij gek of ben ik het?' vroeg hij.

De foto's die Albert Einstein afbeelden als een gerimpelde grijsaard met een haardos als van een afgeleefde herdershond beelden niet de werkelijke Einstein af, maar een vriendelijke geest die in Berlijn en Princeton spookte, en die veroordeeld werd tot de tredmolen van een nutteloos project ter vereniging van de elektrische kracht en de zwaartekracht tot zijn dood in 1955. De door latere geslachten geëerde Einstein was al lang voordien overleden – rond het jaar 1919, toen hij op 40-jarige leeftijd een beroemdheid werd. Toen was zijn grootste werk voltooid. Tussen 1904 en 1917, van zijn 25ste tot zijn 38ste levensjaar, had hij in zijn hoofd het heelal omgebouwd. De hoogtepunten van Einsteins werk zijn de Speciale Relativiteitstheorie (1905), die de beweging bij hoge snelheden behandelt en de Algemene Relativiteitstheorie (1915), die zich bezighoudt met de zwaartekracht.