WILLEM BRAKMAN

DE OPSTANDELING

Uitgever: Querido, hardcover

Deze roman heeft tot onderwerp 'het mense­lijk onvermogen, illusies te integreren in de werkelijkheid'. Er leeft in Brakmans intro­verte hoofdfiguur een hunkering naar een vollediger en dieper contact in de man-­vrouwverhouding dan zijn huwelijk hem heeft kunnen bieden. Hoewel hij bereid is tot 'aanvaarding', krijgt hij juist uit de mach­teloosheid daarvan het inzicht dat het in deze intieme menselijke relatie niet gaat om tekorten maar om een surplus aan gedachten en gevoelsleven dat steeds meer de grenzen van zijn bestaansverhouding te buiten gaat. Als Stein de jonge vrouw Til ontmoet, pro­jecteert hij in haar zijn ideaalvrouw; het leven, meent hij, heeft eindelijk aan de wat onwezenlijke verschijning, waarmee hij in zijn verbeelding ontrouw pleegde, een reële gestalte gegeven. Hij gaat met Til een ver­houding aan, maar in de ontwikkeling daar­van openbaart zich het dubbelzijdige karak­ter van Steins ideaalprojectie, want het zijn minder de teleurstellingen waarmee de eigen­schappen en gedragingen van Til hem con­fronteren als wel het wonderlijk menselijk vermogen, de eigen bepaaldheid in geïdeali­seerde zelfprojecties te overschrijden, die Stein tot zijn eigen tegenspeler maken. Het is zijn verbondenheid aan het onvervreemd­baar eigene die hem ook in deze nieuwe lief­desrelatie een kritisch-waakzaam gedrags­patroon oplegt dat hem evenzeer van zijn eigen ideaalbeeld vervreemdt als van zijn geïdealiseerde vrouwprojectie. In feite is Stein in deze buitenechtelijke verhouding nog minder wezenlijk aanwezig dan in de gewoonte vormen van zijn huwelijksleven. Zijn gespletenheid ervaart hij aan zijn dub­belrol van geobsedeerd minnaar en gedesillusioneerd toeschouwer. Beseffend dat zijn aanleg hem heeft voorbestemd in elke liefdesverhouding zowel deelgenoot als buiten­staander te blijven, aanvaardt hij de conse­quenties van zijn échec; de 'opstandeling' tegen de te nauwe begrenzingen zoekt de weg terug naar zijn gezin.