De mobilisatiemaanden 1939 - 1940

Zwaan Jacob

Beelden uit de mobilisatie van 29 augustus 1939 tot 9 mei 1940 en de voormobilisaties van 27 september 1938 tot 28 augustus 1939

Uitg. Buijten en Schipperheijn, hardcover, geillustreerd.


VOORWOORD
De mobilisatie van de jaren 1914/1918 mondde bij het einde van de eerste wereldoorlog, die voor Nederland vier jaar van gewapende neutraliteit had gebracht (jaren waarill de onder de wapenen geroepen militairen zich hadden verveeld en geergerd), in november 1918 door mobilisatiemoeheicf van de troepen bijna uit in muiterij. De demobilisatie begon. De eerste wereldoorlog liep ten einde. Een golf van revolutie sloeg over de verliezende landen. Ook in Nederland gistte het. Even scheen er zelfs revolutie uit te breken. De regering deed een beroep op de pas met groot verlof gezonden soldaten en duizenden kwamen nog een keer terug. De revolutiedreiging dreef voorbij.

De soldaten, vrijwillig in dienst teruggekeerd, werden omgevormd tot een Bijzondere Vrijwillige Landstorrn (BVL). Ze werden beschouwd als een soort oproerreserve naast het eigenlijke leger dat steeds kleiner werd tengevolge van de anti-militaristische gevoelens die als reaktie op de oorlog volgden.
De defensie-uitgaven daalden van f 207 millioen in 1919 tot f 100 millioen in 1921. Een peil dat tot 1936 gehandhaafd bleef.

De dienstplichtwet van 1922 stelde het jaarlijkse contingent dienstplichtigen vast op 19.500 man, waarvan slechts 1000 voor de Marine.

De oefentijd voor het leger bedroeg vijf en een halve maand, met uitzondering van enkele specialisten, waaronder b.v. de cavalerie, die 15 maanden hadden te dienen. De dienstplichtigen bleven na de z.g. eerste oefening als groot verlofganger tot hun 45e jaar oproepbaar.

Nog gedurende hetzelfde jaar dat in Nederland de dienstplichtwet het leger tot een minimum reduceerde, greep in Italie de eerste fascistische dictator de macht: Mussolini. In 1933 volgde Duitsland met Hitler. 1935 brengt de wederinvoering van de dienstplicht in Duitsland en de inval van Italie in Abessinie. Een nieuwe oorlog komt in het verschiet. In maart 1936 bezetten de Duitsers het na de vrede van Versailles gedemilitariseerde Rijnland, in juli breekt in Spanje een burgeroorlog uit.

Een jaar later, juli 1937, laait in het Verre Oosten de oorlog op. Hier is het Japan dat Mantsjoerije, een Chinees gebied, binnenvalt. In maart 1938 lijven de Duitsers Oostenrijk bij hun Nazi-rijk in.
In mei ontstaat tussen Duitsland en Tsjecho-Slowakije de z.g. Sudetencrisis, die in september van datzelfde jaar tot de beruchte conferentie van Munchen voert, op 27 en 28 september 1938.

Op het hoogtepunt van de Sudetencrisis mobiliseert Nederland zijn grens- en kustbewakingstroepen. Ze zullen tot 5 oktober onder de wapenen blijven. De oorlogsdreiging in Europa, schijnbaar even minder nadat de grote geallieerden Tsjecho-Slowakije tot afdracht van het Sudeten-gebied aan Duitsland hadden gedwongen, in Munchen, laait echter weer in alle hevigheid op als in 1939 Hitler de rest van Tsjecho-Slowakije bezet (15/16 maart).

Op 22 maart volgt de bezetting van de tot Litauwen behorende stad Memel door de Duitsers. Op 7 april bezetten de Italianen Albanie. Nederland gaat opnieuw over tot mobilisatie van zijn grens- en kustbewaking (7-11 april). Er zal nu geen reden meer komen ze naar huffs terug te sturen. De Duitsers beginnen een campagne om de vrije stad Danzig en de Poolse corridor (verbinding met de Oostzee). De diplomatieke bedrijvigheid voorafgaande aan het uitbreken van de tweede wereldoorlog resulteert op 23 augustus 1939 in een z.g. non-agressiepact tussen Rusland (SU) en Duitsland, een pact dat in feite een geheim militair verdrag is en onder meer de gezamenlijke verovering van Polen inhoudt.
Twee dagen later sluit Engeland een verbond met Polen. De oorlog is onvermijdelijk geworden. Nederland kondigt de voormobilisatie af, vier dagen later op 29 augustus volgt de Algemene Mobilisatie.
Op 1 september d.o.v. breekt door de Duitse inval in Polen de oorlog uit, die definitief tot tweede wereldoorlog wordt als op 3 september Engeland en Frankrijk Duitsland de oorlog verklaren.
Nederland gaat 25 jaar na augustus 1914, het uitbreken van de eerste wereldoorlog en daarmee gepaard gaande Nederlandse mobilisatie, zijn tweede periode van gewapende neutraliteit met een oorlogsparaat gemobiliseerd leger tegemoet.

Het boek dat bij deze het licht ziet, brengt aan de hand van foto's en bijschriften een beeld van die tijd.
Voor de bereidwillige hulp bij het samenstellen ervan en voor de terbeschikkingstelling van hun materiaal zeg ik dank aan de Sectie Krijgsgeschiedenis en Ceremonieel te Den Haag en aan het Legermuseum te Leiden.

Amsterdam 1978