De Haagse Beek : Een (natuur) historische verkenning

Maarten van Doorn en Jaap Mennema

Uitg. Sea Press, softcover, geillustreerd

De Beek
Parijs ligt aan de Seine, door Londen stroomt de Theems en Amsterdam ligt aan de Amstel en het IJ. En Den Haag? Den Haag ligt aan de Beek. Een watertje waar Hagenaars wel eens van gehoord hebben maar gezien...? De naam is net zo Haags als die van een aantal straten, zoals de Laan, het Plein en de Plaats: simpelweg 'de Beek'. Het is een watertje waarover vele, soms geheimzinnige verhalen de ronde doen. Zo zouden sommige spektakulaire ontsnappingen uit de Gevangenpoort te danken zijn aan het feit dat de Beek daar zijn oude bedding had.

In het hierna volgende verhaal komen geschiedenis en natuurlijke historie van de Beek uitgebreid aan de orde. Geprobeerd is antwoord te geven op vragen die leven over de oorsprong en loop van de Beek en over de invloed die hij heeft uitgeoefend op mens en dier door de eeuwen heen.

Ontstaan
Er bestaan verschillende theorieën over het ontstaan van de Beek, waarvan geen enkele de volledige waarheid vertelt. Toch kan er wel iets met enige zekerheid worden beweerd. Zo weten we dat de kusten duinvorming in het Haagse gebied van wezenlijk belang is geweest voor het ontstaan van de Beek. Ver voor het begin van onze jaartelling werd het land door strandwallen of lage duinrijen van de zee gescheiden. Bij Den Haag liggen er drie achter elkaar, vrijwel parallel lopend aan de huidige kustlijn en nog steeds herkenbaar. Een vierde (het dichtst bij de kust) is overstoven door de huidige zeeduinen.

Tussen die strandwallen bevonden zich laag gelegen vlakten waar het water dat van de strandwallen afliep zich verzamelde en wegstroomde. We vinden deze waterlopen nog op diverse plaatsen in het Zuidhollandse kustgebied. De Wassenaarse Kas- en Zijlwetering, de Schenk en de Broeksloot zijn hiervan voorbeelden.

Tussen de strandwal waarop tegenwoordig de Laan van Meerdervoort loopt en de volgende, zeewaarts gelegen strandwal, lag ook zo'n laag gelegen gebied: het latere Segbroek. Hier stroomde ook zo'n watertje. Sommigen beweren dat deze vlakte afwaterde op zee, waarmee ze in open verbinding stond ter hoogte van Kijkduin. De latere vorming van de zogenoemde jonge duinen (vanaf circa 900 na Christus) zou deze verbinding met de zee hebben afgesloten, waarna de afwatering in omgekeerde richting - naar het noordoosten - zou hebben plaatsgevonden.

Er zijn mensen die vraagtekens bij deze theorie zetten. Hoe dan ook, het lijkt in ieder geval niet mogelijk dat de Beek zichzelf een doorgang door de binnenduinen heeft weten te verschaffen om verder te stromen naar het Kleine Veentje en de Hofvijver. Maar kan het niet zo zijn gegaan dat zich in deze nu afgesloten duinvallei (ook de noordoostkant werd door de jonge duinen afgesloten) een moerasgebied met kleinere of grotere meertjes ging vormen? Het huidige Segmeertje in het park Meer en Bos - ook wel Wijndalermeer genoemd - zou heel goed een laatste overblijfsel kunnen zijn uit deze waterige periode. Dat niet geheel Segbroek is volgelopen, is uit de hierna volgende theorie heel goed te verklaren en ..................