De boekenpoeper; het groteske in de literatuur

Maarten van Buuren

UItg. van Gorcum, softcover


Grotesk was de naam die in de vijftiende eeuw werd gegeven aan decoratieve schilderingen waarop gedaantes waren afgebeeld, die het midden hielden tussen planten, dieren en mensen. Het duurde niet lang, of de term werd overgenomen door de literaire kritiek, die er inhoudelijke en formele ongerijmdheden mee aanduidde. In tegenstelling tot de beeldende kunst bleek het echter veel moeilijker om aan te geven, wat het groteske in de literatuur precies inhield. De meeste critici beperken zich daarom tot een definitie in termen van het effect dat bij de lezers wordt teweeggebracht, zoals angst, verbijstering, lachen, zonder daarbij duidelijk te maken, wat de literaire categorieën zijn waarin het verschijnsel zich manifesteert.

Het doel van dit boekje is die categorieën te formuleren. Het effect dat het groteske op de lezer heeft, wordt beschouwd vanuit het perspectief van recente receptietheoretische opvattingen. Daarnaast wordt een overzicht gegeven van de ontwikkeling, die de term in de afgelopen eeuwen heeft doorgemaakt. De studie wordt afgesloten met een opstel over het groteske in het werk van Witold Gombrowicz.